Zijn stukken van het afstemmingsoverleg tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie ‘op de zaak betrekking hebbende stukken’?
10 december 2024
Al eerder is geschreven over de ‘op de zaak betrekking hebbende stukken’ die de inspecteur in de bezwaarfase ter inzage moet leggen en in de beroepsfase moet verstrekken. De discussie spitst zich menigmaal toe op de vraag wát een op de zaak betrekking hebbend stuk is. Een van die stukken waar zo’n discussie over kan bestaan is het overleg tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie over de afweging om een zaak bestuursrechtelijk of strafrechtelijk af te doen. Dit was o.a. aan de orde in een voorlopige voorzieningsprocedure bij Hof Den Haag [1].
Afstemmingsoverleg tussen de Belastingdienst en Openbaar Ministerie
Het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst overleggen met elkaar over de afdoening van fiscale overtredingen. Op grond van het BBBB en het AAFD Protocol wordt een zaak aangemeld voor overleg en komt een zaak in aanmerking voor strafrechtelijke afdoening als sprake is van een nadeel van € 100.000 en een vermoeden van opzet. Ook bij een lager nadeelbedrag kan een zaak strafrechtelijk worden afgedaan, als sprake is van een van de aanvullende wegingscriteria. In het AAFD Protocol 2023 is te lezen dat geselecteerde aanmeldingen van zaken worden ingebracht in het afstemmingsoverleg (de zogeheten weegploeg) [2]. Voorheen heette het selectieoverleg en tripartiete overleg, zodat in de rechtspraak ook wel de termen SO-stukken en TPO-stukken voorkomen. Daarmee wordt gedoeld op dit overleg tussen o.a. Belastingdienst en het Openbaar Ministerie.
Zijn deze stukken ‘processtukken’ in een strafzaak?
Eind vorig jaar is een blog geschreven over een strafzaak, waarin de verdediging had verzocht om dergelijke stukken als processtuk aan het strafdossier te voegen. Het Openbaar Ministerie had hier geen gehoor aan gegeven. De rechtbank overwoog dat het aan de verdediging is om te stellen dat die stukken relevant kunnen zijn voor enig door de strafrechter te nemen beslissing [3]. Onder verwijzing naar een arrest van de Hoge Raad uit 2009, kan worden gesteld dat deze stukken niet ‘automatisch’ processtukken zijn [4]. Er wordt van de verdediging verlangd dat wordt gemotiveerd waarom deze stukken van belang zijn. Als dat goed wordt gemotiveerd, dan blijkt uit de rechtspraak dat er gevallen bekend zijn waarin het Openbaar Ministerie dergelijke afstemmingsoverleg stukken moest voegen aan het strafdossier.
Zijn deze stukken dan ‘op de zaak betrekking hebbende stukken’ in een fiscale zaak?
Ook dat is geen gegeven. Dat blijkt wel uit de voorlopige voorzieningsprocedure bij Hof Den Haag [5].
De belastingplichtige wilde de inspecteur laten verplichten alle op de zaak betrekking hebbende stukken te overleggen. Daarbij werd o.a. gedoeld op alle in- en externe e-mailwisselingen met betrekking tot het strategisch overleg met het Openbaar Ministerie, de strafrechtelijke aangifte samen met het fiscale strafdossier van een eerdere veroordeling. Volgens het hof heeft de belastingplichtige niet gesteld dat sprake is van een spoedeisendheid. Nu niet is gemotiveerd dat sprake is van onverwijlde spoed, oordeelt het hof dat de stelling van de belastingplichtige ook in de hoofdzaak kan worden behandeld. De voorlopige voorziening wordt derhalve afgewezen (r.o. 5.1 t/m 5.3).
In de hoofdzaak oordeelt het hof dat de rechtbank terecht heeft geoordeeld dat de inspecteur de verplichting om de op de zaak betrekking hebbende stukken (art. 8:42 Awb) te overleggen niet heeft geschonden. De rechtbank had o.a. geoordeeld dat de belastingplichtige onvoldoende heeft onderbouwd hoe documentatie van de AAFD melding aan de FIOD, de strafrechtelijke aangifte van de Belastingdienst tegen de belastingplichtige en strategische informatie omtrent de strafrechtelijke en fiscale behandeling van de zaak – voor zover die er al zijn – relevant kunnen zijn voor de beoordeling van de voorliggende geschilpunten. Dit zijn naar het oordeel van de rechtbank geen op de zaak betrekking hebbende stukken. Stukken die van belang kunnen zijn voor de fiscale boete behoren ook niet tot de zaakstukken, omdat de boete niet langer in geschil is. De boete wordt namelijk vernietigd.
Ook hier geldt dat als het standpunt van de belastingplichtige goed wordt gemotiveerd, het mogelijk is dat dergelijke afstemmingsoverleg stukken wel als ‘op de zaak betrekking hebbend stuk’ moeten worden aangemerkt.
Conclusie
In een fiscale procedure rust op de inspecteur de verplichting om alle op de zaak betrekking hebbende stukken ter inzage te leggen dan wel te verstrekken. In strafzaken is het de officier van justitie die verantwoordelijk is voor de samenstelling van het strafdossier. Het kan voorkomen dat de belastingplichtige of verdachte vindt dat er stukken ontbreken in het dossier. Dan is het mogelijk dat wordt verzocht aan de inspecteur of de officier van justitie om voeging van stukken. Wordt dat afgewezen, dan kan de belastingplichtige of verdachte daar een procedure over opstarten en deze vraag voorleggen aan de rechter (of rechter-commissaris).
Een document dat in de regel niet in het dossier terecht komt, betreft documentatie over het afstemmingsoverleg terwijl dit wel relevante informatie voor de belastingplichtige of verdachte kan bevatten. Dat blijkt maar weer eens uit de voorlopige voorzieningsprocedure bij Hof Den Haag die door een belastingplichtige was opgestart. De rechtbank en het hof volgden het verzoek van de belastingplichtige overigens niet. Maar dat kan ook erin gelegen zijn dat van de belastingplichtige of verdachte veel wordt verwacht qua motivering over de relevantie van de gevraagde stukken.
—————————————————-
[1] Hof Den Haag 31 oktober 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:2068 (gepubliceerd op 21 november 2024).
[2] AAFD Protocol 2023, par. 1.1.
[3] Rb. Amsterdam van 28 juli 2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:6175.
[4] Hoge Raad 16 juni 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI1430.
[5] Hof Den Haag 31 oktober 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:2068 (gepubliceerd op 21 november 2024).
